Wat is revalideren?
Revalideren is het actief werken aan het lichamelijke en geestelijke herstel na een herseninfarct. Dit betekent dat uw naaste veel dingen oefent die moeilijk gaan, zoals slikken, eten, praten, uit bed opstaan, aankleden, zitten en lopen. Ook leren we hem of haar omgaan met de lichamelijke en psychische gevolgen van het herseninfarct. Het is een hele schok om bijvoorbeeld niet meer uit je woorden te kunnen komen en jezelf niet meer te redden bij het aankleden.
Bij de revalidatie streven wij ernaar dat uw naaste zo zelfstandig mogelijk zijn of haar dagelijkse activiteiten weer kan oppakken.
Revalideren is teamwerk
Revalideren is teamwerk. In het Hersencentrum hebben we alle specialisten op het gebied van een herseninfarct verzameld rondom uw naaste. Dit noemen we een multidisciplinaire aanpak: we richten ons op een zo'n compleet mogelijk herstel van lichaam en geest.
- De hoofdbehandelaar is een neuroloog.
- Een verpleegkundige op de afdeling is uw vaste aanspreekpunt. U kunt met al uw vragen en onzekerheden bij de verpleegkundige terecht.
- De zaalarts loopt dagelijks zijn ronde en controleert hoe het gaat. De zaalarts informeert u over de onderzoeken, de oorzaken, de gevolgen en de behandeling.
- De revalidatiearts stelt het revalidatieprogramma op en coördineert de zorg.
- Bij de revalidatie worden een fysiotherapeut, een logopedist, een ergotherapeut, een diëtist en/of een psycholoog ingezet.
Zelf-oefengids
Het is erg belangrijk te oefenen en de hersenen te stimuleren. Vandaar dat we een zelf-oefengids hebben gemaakt voor u en uw naaste. In deze gids staan oefeningen voor handen, armen, benen, gezicht en romp. Deze oefeningen kunt u samen met familie, vrijwilligers en verpleging doen.
U hoort van ons welke oefeningen belangrijk zijn in uw specifieke situatie. Alle oefeningen in de gids zijn onderverdeeld in kleuren: wij geven aan welke kleuren van toepassing zijn.
De revalidatiegroep en Ochtend Activiteitentraining
De revalidatiegroep
Uw naaste krijgt niet alleen individuele therapie. Elke werkdag om 10:15 uur houden we activerende groepstrainingen. Een ergotherapeut of fysiotherapeut leidt deze revalidatiegroep. Zij besteden aandacht aan lichamelijke oefeningen, waarnemen, denken, taal, geheugen, concentratie en communicatie.
Ochtend Activiteiten Training
Ochtend Activiteiten Training is een nieuwe vorm van therapie. De ochtendzorg is een moment waarop mensen na een beroerte vaak goed wakker zijn en mee kunnen helpen met het wassen, aankleden en de persoonlijke verzorging. Dit zijn basisvaardigheden die bij uitstek bij patiënten ‘ingebakken’ zitten. Doordeweeks oefenen iedere ochtend twee patiënten met een verpleegkundige en een ergotherapeut of fysiotherapeut tijdens de ochtendzorg.
Familiegesprekken
Een herseninfarct is voor de betrokkene en de familie een ingrijpende gebeurtenis. Op de eerste dag van de opname houden we daarom al een gesprek met de familie. In alle rust bespreken wij wat er is gebeurd en wat de herstelmogelijkheden zijn. Wij beantwoorden uw vragen en geven advies voor het omgaan met uw naaste.
Zodra de diagnostiek afgerond is en het behandelplan gereed is, is er weer een familiegesprek. De zaalarts bespreekt dan hoe het gaat, wat de verwachtingen zijn en wat de revalidatiemogelijkheden zijn.
Blijf niet met uw vragen rondlopen: u kunt ook altijd de verpleegkundige aanschieten of een gesprek met de revalidatiearts aanvragen.
Gezond leven
Voor sommige mensen is het ook belangrijk gezonder te leven. Denk hierbij aan afvallen, gezonde voeding, meer lichaamsbeweging, stoppen met roken en matigen van alcoholgebruik. Hiermee wordt de kans op een tweede herseninfarct kleiner.
Innovatief revalideren
De ontwikkeling van de revalidatie behandeling bij beroerte staat niet stil. Binnen het UMC Utrecht passen we behandelingen waarvan de effectiviteit wetenschappelijk is bewezen zoveel mogelijk toe in de dagelijkse zorg. Ook doen we onderzoek naar nieuwe innovatieve behandelmethoden. Hierdoor kan het voorkomen dat uw naaste in aanmerking komt voor een aanvullende innovatieve therapie. Zo onderzoeken we op dit moment of kleine kastjes die in 3D activiteiten monitoren bruikbaar zijn bij de revalidatie van patiënten met een beroerte. Met deze kastjes brengen we op een nieuwe manier beweeggedrag in kaart en worden mensen gestimuleerd meer te bewegen. Zo’n aanvullende behandeling vindt vanzelfsprekend alleen plaats nadat hiervoor toestemming door uw naaste en/of de aangewezen contactpersoon is gegeven.
Adviezen voor familie en naasten
Na een herseninfarct is uw naaste vaak niet meer dezelfde. De gevolgen kunnen ingrijpend zijn, soms blijvend. Het contact met uw naaste verandert daardoor. Hoe kunt u nu het beste omgaan met uw naaste?
Algemene adviezen
Zorg ook voor uzelf
- Zorg voor voldoende rust en ontspanning voor uzelf.
- Praat met vrienden, de huisarts en zorgverleners over uw gevoelens.
- Bespreek uw problemen met de zaalarts of de verpleegkundige.
Tijdens uw bezoek
Uw naaste is snel vermoeid en heeft veel te verwerken. Daarom ervaart hij of zij bezoek al snel als druk. Vandaar dat we adviseren met niet meer dan twee personen tegelijk te komen. Als u met twee personen komt: een gesprek met twee personen tegelijk is zeer vermoeiend. Houd het gesprek daarom altijd één op één en neem aan één kant van het bed plaats; dat is veel rustiger. Blijf maximaal een half uur.
In gesprek
- Leg uw naaste rustig uit wat er met hem/haar gebeurt, ook al denkt u dat hij of zij u niet begrijpt.
- Vertel hem of haar ook over thuis, hoe het daar gaat en betrek hem of haar bij beslissingen.
Tijdsbesef
Door de hersenbeschadiging weet iemand soms niet meer welke dag het is, hoe laat het is, hoelang iets duurt of hoelang hij of zij al in het ziekenhuis is. Help uw naaste met het bewustworden van tijd. Een kalender en een grote klok of wekker zijn handige hulpmiddelen.
Cognitieve stoornissen
Een veel voorkomend gevolg van een beroerte is verminderde aandacht of concentratie, minder goed kunnen onthouden, moeite hebben om logisch na te denken en vermoeidheid. We noemen dit cognitieve stoornissen.
Daarnaast kan er een verminderde aandacht zijn voor een kant van het lichaam en/ of een kant in de ruimte. Het kan dan zijn dat uw familielid of naaste u niet ‘ziet’ staan in de kamer of spullen kwijt is die er wel zijn.
Adviezen
- Vertel uw familielid of naaste wie u bent, welke dag het is, hoe laat het is. Vertel ook waar uw familielid of naaste is en waarom.
- Geef uw familielid of naaste ook tijd om uit te rusten en alle informatie te verwerken. Na een half uur praten en oefenen is het goed uw familie of naaste een kwartier rust te geven.
- Wanneer uw familie of naaste minder aandacht voor een kant van de ruimte heeft, is het goed juist aan die moeilijke kant te gaan staan oef zitten. Zo stimuleert u uw familielid of naaste toch die kant op te kijken en aandacht te hebben voor die kant.
- Schrijf afspraken en gebeurtenissen op in een boekje of schrift, of laat uw familielid of naaste het zelf op schrijven. Wanneer dit boekje op de kamer blijft kan uw familielid of naaste teruglezen wat er gebeurd is of afgesproken is.
- Geef uw familielid of naaste concrete informatie, ook al moet u dit herhalen. Ga niet vragen en controleren wat hij of zij nog weet.
- Het onthouden van namen en woorden is voor sommige mensen moeilijk. U kunt helpen door de namen van bezoekers en familie te geven. Verwacht niet dat uw familielid of naaste alles kan onthouden.
Taalstoornissen
Sommige mensen krijgen als gevolg van het herseninfarct een taalstoornis. Uw naaste kan problemen krijgen met het begrijpen en het uiten van taal. Dit wordt afasie genoemd. U wilt elkaar begrijpen en dat gaat moeizaam of lukt niet.
Iemand met een afasie begrijpt soms niet wat u tegen hem of haar zegt. Of vangt alleen bepaalde woorden op en legt vervolgens zelf het verband ertussen. Soms zegt uw naaste een ander woord dan hij of zij bedoelt. Ook kan uw naaste moeite hebben met het vinden van woorden en het maken van zinnen.
Adviezen
- Geef uw partner of naaste de tijd om op woorden te komen.
- Toon geduld: praat niet te snel voor uw beurt.
- Spreek in korte, duidelijke zinnen.
- Geef niet te veel informatie tegelijk.
- Begrijpt uw familielid of naaste een zin niet? Probeer het op een andere manier, met andere woorden.
- Als uw familielid of naaste niet kan spreken of de taal niet begrijpt, gebruik dan gebaren, tekeningen, gezichtsuitdrukkingen en geluiden.
- Neem uw familielid of naaste niet alles uit handen, ook al gaat het langzaam en onhandig.
- Zeg hardop of u hem of haar begrijpt, ook als u hem wél begrepen heeft.
- Spreek over onderwerpen waarmee iemand vertrouwd is.
- Zorg voor een positieve sfeer. Geef complimenten en aanmoedigingen.
- Schrijf uw vragen aan de logopedist op en bespreek deze met haar.
Spraakstoornissen
Uw naaste kan ook moeilijk te verstaan zijn door een spraakstoornis (dysartrie). De oorzaak is lichamelijk: de spieren die nodig zijn voor de ademhaling, de stem, de uitspraak en het eten en drinken werken onvoldoende. Dit leidt tot onduidelijke spraak, een te zachte en/of hese stem en eentonig of door de neus spreken.
Adviezen
Vaak is er sprake van een verlamming aan één kant van het gezicht: kauwen en slikken gaat dan moeilijker. Ook kan speekselverlies optreden en gaat het eten en drinken moeilijk.
- Zorg voor een rustige geluidsarme omgeving. Zet de televisie tijdens het spreken uit en ga dicht bij uw familielid of naaste zitten.
- Wees eerlijk: vraag uw familielid of naaste te herhalen wanneer u de boodschap niet heeft verstaan.
- Bevestiging: zeg uw naaste wat u denkt te hebben verstaan (bijvoorbeeld ‘ik denk dat je bedoelt’).
- Geef uw familielid of naaste voldoende tijd om te antwoorden op uw vraag.
- Onderbreek uw familielid of naaste niet.
- Ga niet luider of op een kinderachtige manier spreken: hij of zij kan u goed verstaan!
- Zorg voor oogcontact, maar kijk ook naar de bewegingen van de mond. Dit helpt u te begrijpen wat uw naaste zegt.
- Bij slikstoornissen mag u uw naaste alleen iets te eten of te drinken geven in overleg met een verpleegkundige.
Motorische stoornissen
Moeite met het bewegen is een veel voorkomend gevolg van een beroerte. Er kunnen halfzijdige verlammingsverschijnselen zijn, waarbij de motoriek van de romp, de arm en/of het been verminderd of afwezig kan zijn. Ook kunnen er problemen zijn met het evenwicht, de coördinatie, de sensoriek (gevoel van aanraking en houding) en kan er spasticiteit optreden. Hierdoor kunnen dagelijkse handelingen zoals verplaatsen, zitten, lopen eten en wassen beperkt worden.
Adviezen
Het is belangrijk om de hersenen al snel te stimuleren om het herstel te bevorderen. Als naaste kunt u ook bijdragen aan het herstel:
- Met behulp van de ‘Oefengids CVA’ kunt u samen met uw naaste oefenen. De oefengids ligt op het nachtkastje van uw naaste en op de voorkant van de gids staat welke oefeningen voor uw naaste het meest geschikt zijn. Kunt u de oefengids niet vinden? Vraag er dan naar bij de verpleging. Als een arm slap is ten gevolge van een beroerte is deze gevoelig voor schouder-klachten. Adviezen over het voorkomen van schouderklachten kunt u ook vinden in de oefengids.
- Zo mogelijk neemt uw naaste van maandag tot en met vrijdag om 10.15 uur deel aan de groepstherapie: de revalidatie groep. Tijdens deze groepstherapie zitten de deelnemers in een stoel of rolstoel en wordt er geoefend met het bewegen van armen benen en romp. Naast het bewegen wordt ook het redeneren en geheugen geoefend. U bent welkom tijdens de groepstherapie om mee te helpen met het oefenen van uw naaste.
- Als het mogelijk is om in de rolstoel of lopend een ronde op de afdeling te maken, of zelfs even de afdeling af te gaan, raden wij dat aan. Doe dit wel altijd in overleg met de verpleging.
Na het ontslag uit het ziekenhuis
Vaak gaat de revalidatie na het ontslag uit het ziekenhuis door. De revalidatiearts heeft samen met het team een revalidatietraject vastgesteld. De verdere revalidatie kan thuis gebeuren met begeleiding door therapeuten in uw eigen woonplaats. Maar ook via poliklinische revalidatiebehandeling in het UMC Utrecht of revalidatiecentrum De Hoogstraat, of door een vervolgopname in De Hoogstraat of de revalidatieafdeling van een verpleeginstelling zoals De Parkgraaf.
CVA-ketenzorg: Samen voor de beste zorg
Na het ontslag staat u er niet alleen voor. In de regio Utrecht werken we nauw samen met organisaties die specialistische CVA-revalidatiezorg bieden. Dit noemen we ketenzorg, waarin we samen onze krachten bundelen.
Wij hebben regelmatig contact en overleg met revalidatiecentrum De Hoogstraat, geriatrische revalidatiezorg instelling De Parkgraaf en de thuiszorgorganisaties. Samen willen wij de best mogelijke zorg bieden, waardoor iemand weer zo veel mogelijk zelfstandig kan functioneren in het dagelijks leven.
Dankzij de goede afspraken kan gezamenlijke kennis goed worden benut en er kan goed en snel worden doorverwezen. Het verpleeghuis heeft extra revalidatieplaatsen gereserveerd en de behandeling is geïntensiveerd.
Aandacht voor kwaliteit
In april 2013 hebben de drie instellingen hun samenwerking formeel bekrachtigd in een ketendocument. Hierin staat beschreven hoe de partijen samenwerken om de kwaliteit van zorg optimaal te maken.
Zo is er een uitwisselingsprogramma tussen paramedici en verpleging van de drie instellingen en zijn er scholingsactiviteiten. Alles is gericht op het verspreiden van de kennis uit de landelijke richtlijnen en bevordering van de samenwerking.
Daarnaast werken in alle instellingen enkele verpleegkundigen of paramedici als 'knowledge broker'. Ze zijn de bruggenbouwers tussen wetenschap en praktijk en werken - met een concreet plan- aan verbeteringen van de behandeling in hun eigen instelling. Voorbeelden zijn de ochtendactiviteitentherapie, de revalidatiegroep en het betrekken van de familie bij de zorg. Dit bevordert het herstel.
Thuis
Ook als u thuis revalideert, is nazorg essentieel na een herseninfarct. Wij helpen u hierbij op weg via de nazorgpoli, informatie aan uw huisarts en indien nodig ondersteuning bij de aanvraag van thuiszorg. Fysiotherapie, ergotherapie of logopedie gaan bij revalidatie thuis ook gewoon door.
Nazorgpoli
Op de Nazorgpoli in het UMC Utrecht geven we u en uw naaste voorlichting, behandeling en begeleiding na het ontslag. Dat is nodig, want de lichamelijke en psychische gevolgen van een herseninfarct worden vaak na enige tijd pas echt duidelijk.
Het is goed om te praten over de beperkingen in het dagelijkse leven. Ook is het belangrijk te kijken hoe iemand omgaat met de gevolgen. Uw naaste kan emotioneel zijn veranderd en bijvoorbeeld angstig of somber zijn.
Binnen een week na het ontslag uit het ziekenhuis belt de verpleegkundig specialist. Zij bespreekt hoe het gaat en tegen welke problemen en beperkingen u aanloopt.
Vier weken na het ontslag volgt de controleafspraak op de Nazorgpoli. Als voorbereiding op de afspraak krijgt u een vragenlijst opgestuurd. Wij stellen het op prijs als u die samen met uw naaste invult en meeneemt. Met uw antwoorden kunnen wij onze zorg en nazorg namelijk verbeteren.
Tijdens de afspraak brengen wij samen met u en uw naaste de gevolgen van het herseninfarct in kaart. Op basis van hiervan stellen wij een behandelplan op. Doel van dit plan is te werken aan het herstel en leren omgaan met de lichamelijke en geestelijke veranderingen.
Begeleiding van mantelzorgers
Tijdens het gesprek op de Nazorgpoli is er ook aandacht voor de mantelzorgers. Dit zijn mensen die uw naaste vrijwillig verzorgen en ondersteunen. Dit zijn vaak partners, kinderen, broers, zussen, vrienden of buren. Wij vragen de mantelzorgers hoe zij de zorg ervaren. Vaak sturen wij ook vooraf al een vragenlijst op aan de mantelzorgers.
Wie spreekt u op de Nazorgpoli?
Op de Nazorgpoli heeft u gesprekken met de verpleegkundig specialist en de revalidatiearts.
De verpleegkundig specialist bespreekt:
- Wat is een herseninfarct? Oorzaken, behandelingen, gevolgen?
- Zichtbare en niet-zichtbare gevolgen, zoals stemmingen, gevoelens.
- Gevolgen voor partners en directe naasten.
- Medicijnen en bijwerkingen.
- Het voorkomen van een nieuw infarct door de levensstijl aan te passen. Denk aan stoppen met roken, gezonde voeding, gezond gewicht, lichaamsbeweging, omgaan met stress.
- Autorijden.
- Patiëntenverenigingen.
De revalidatiearts bespreekt:
- De verwachtingen op herstel op lichamelijk gebied: staan, lopen, traplopen, vermoeidheid.
- Ook bespreekt hij of zij de verwachtingen op het gebied van denken: geheugen, aandacht, initiatief nemen, spreken en begrijpen.
- De gevolgen op maatschappelijk gebied: werk, sport, vrijetijd, huishouding en sociale contacten.
Duur polibezoek
U moet rekenen op een polibezoek van ongeveer anderhalf uur.
Vervolg na drie maanden
Drie maanden na het infarct belt de verpleegkundig specialist weer op om te vragen hoe het gaat. Dan bepalen we ook of er extra zorg en behandeling nodig is.
Huisarts
De huisarts ontvangt een brief van ons met alle belangrijke informatie. Soms is er ook telefonisch contact met de huisarts.
Thuiszorg
Als tijdens de opname al duidelijk is dat er thuiszorg nodig, dan zal de verpleegkundige dit regelen. Mocht na thuiskomst blijken dat thuiszorg nodig is dan zal de verpleegkundig specialist dit met u bespreken als zij u een week na het ontslag opbelt.
In een revalidatieinstelling
Wij werken intensief samen met het De Hoogstraat Revalidatie (de CVA- afdelingen) en geriatrische revalidatiezorginstelling De Parkgraaf in Utrecht. Gezamenlijke kennis wordt zo goed benut en er kan goed en snel worden doorverwezen zodat patiënt snel op het voor hem beste revalidatiebed belandt. Om de beste zorg te garanderen worden patiënten dan ook standaard verwezen naar één van deze ketenpartners.
In beide revalidatie-instellingen gaat de revalidatie zoals deze is gestart in het ziekenhuis verder. Zo wordt er bijvoorbeeld ook met het oefenboek gewerkt en is er ook de ochtendactiviteitentherapie.
Een paar weken na opname gaan de revalidatiearts of de specialist ouderengeneeskunde samen met het behandelteam na, of uw naaste nog wel op de juiste plek revalideert. Zo nodig wordt in overleg met u de aanpak gewijzigd.
Meer informatie
Revalidatie
Revalidatiecentrum De Hoogstraat
De Hoogstraat Revalidatie
Rembrandtkade 10
3583 TM Utrecht
Tel 030 25 612 11
E-mail: info@dehoogstraat.nl
AxionContinu
Locatie De Parkgraaf
Beneluxlaan 926
3526 KJ Utrecht
Tel 030 282 23 11
E-mail: parkgraaf@axioncontinu.nl
Patiëntenorganisatie
Op het internet
Boeken over herseninfarct
Speciaal voor kinderen
'Onze papa kreeg een ongeluk in zijn hoofd' Wieke van Dun, ISBN 978 90 8560 590 4,
Uitgeverij Nino