Terug

Zaadbalkanker

Bij zaadbalkanker ontstaat er kanker in de zaadbal. Meestal ontstaat dit in één van de zaadballen, soms in allebei. Zaadbalkanker komt vooral voor bij jonge mannen tussen de 20 en 40 jaar. Per jaar wordt er in Nederland bij ongeveer 800 nieuwe patiënten zaadbalkanker vastgesteld.

Ontstaan in de kiemcellen

Zaadbalkanker ontstaat meestal in de cellen die het zaad zouden moeten produceren: de kiemcellen. Tumoren uit deze cellen heten daarom ook wel kiemceltumoren. In zeldzame gevallen ontstaat de kiemceltumor niet in de zaadballen, maar daarbuiten. Dit wordt ook wel een extragonadale kiemceltumor genoemd. Extragonadaal betekent: buiten de geslachtsorganen.

Twee soorten kiemcellen

Er zijn 2 soorten kiemceltumoren: seminoom en non-seminoom. Daarnaast bestaan er kiemceltumoren die een combinatie van seminoom en non-seminoom zijn. De behandeling en prognose voor deze 2 soorten tumoren zijn grotendeels gelijk, alhoewel er ook duidelijke verschillen bestaan.

Symptomen Zaadbalkanker

Bij zaadbalkanker kan de aangedane zaadbal groter zijn dan de gezonde zaadbal, of er is een knobbel of verharding te voelen. Die knobbels kunnen pijnlijk zijn, maar dat hoeft niet.

Zaadbalkanker en het UMC Utrecht

Speerpunt

Omdat zaadbalkanker een zeldzame vorm van kanker is, wordt de zorg hiervoor zoveel mogelijk gecentraliseerd. Uit verschillende onderzoeken blijkt namelijk dat dit tot betere behandeling leidt.

Het UMC Utrecht is één van de Nederlandse centra waar uitgebreide ervaring en expertise aanwezig is voor de behandeling en zorg voor patiënten met zaadbalkanker.

Zorgverleners

Mannen met zaadbalkanker worden behandeld door een team van zorgverleners. In dat team zitten mensen met verschillende specialismen. Hier zie je welke specialisten deel uitmaken van het behandelteam voor mannen met zaadbalkanker. Je kunt meer over de zorgverleners lezen op hun profielpagina's (klik de zorgverlener aan).

Het behandelteam wordt ondersteund door verpleegkundigen en andere zorgverleners.

Poliklinieken

Als u (ook) chemotherapie krijgt:

Als u (ook) radiotherapie krijgt:


Verpleegafdeling


Specialisme

Onderzoek en diagnose

Behandeling

Oorzaken Zaadbalkanker

Er is niet één oorzaak van zaadbalkanker aan te wijzen. Het erfelijke materiaal (DNA/genen) kan een rol spelen, maar omgevingsfactoren ook, en waarschijnlijk is een combinatie van deze factoren meestal de oorzaak van zaadbalkanker.

De belangrijkste risicofactoren voor het ontstaan van zaadbalkanker zijn:

  • een zaadbal die niet is ingedaald
  • een kleine/verschrompelde zaadbal
  • eerder zaadbalkanker in de andere bal
  • zaadbalkanker in de familie
  • vruchtbaarheidsproblemen
  • epi- of hypospadie

Onderzoek en diagnose

Om de diagnose zaadbalkanker te kunnen stellen zijn de volgende onderzoeken nodig:

De zaadballen

De zaadballen worden ook wel teelballen of testikels genoemd. Ze maken deel uit van de mannelijke geslachtsorganen. De balzak is gemaakt van een laag huid met een laag spieren eronder. In de balzak (scrotum) bevinden zich twee gescheiden ruimtes waarin aan elke kant één zaadbal met een bijbal past. Een bijbal (Latijn: epididymis) bestaat uit een wirwar van zeer kleine buisjes en ligt als een soort kapje op de zaadbal. De zaadcellen worden opgeslagen in de bijballen.

Een zaadbal heeft een ovale vorm en is vier tot vijf centimeter lang.

De zaadballen hebben twee belangrijke functies:

  • Het produceren van spermacellen voor voortplanting
  • Het produceren van het mannelijk hormoon testosteron

Onderzoek voor diagnose

-  Lichamelijk onderzoek van de zaadballen

-  Echografie van de zaadbal

-  CT-scan van de longen en de buik

-  Bepalen van tumormarkers in het bloed

Door een kiemceltumor kunnen stoffen aangemaakt worden die op kanker wijzen. Die stoffen komen in het bloed terecht, en worden tumormarkers genoemd:

Totaal HCG (Humaan ChorionGonadotrofine)

In het geval van zaadbalkanker kan een verhoogd totaal HCG bij seminomen, maar meestal bij non-seminomen voorkomen.

Alfa-FP  (alfa-FoetoProteïne

Als deze stof bij mannen voorkomt, kan dat op een ziekte als kanker wijzen. De hoeveelheid alfa-FP zegt ook iets over hoeveel kankercellen er zijn. Alleen non-seminomen maken aFP aan.

LD/LDH (LactaatDeHydrogenase)

LD/LDH speelt een rol bij de aanmaak van energie in de cellen. Een hogere hoeveelheid LD kan betekenen dat de kanker is uitgezaaid.

Behandeling Zaadbalkanker

Als er een verdenking is op zaadbalkanker, zal de behandeling in de eerste instantie meestal een operatie zijn. Daarbij wordt de aangedane zaadbal verwijderd.

De uitslagen van de eerder genoemde onderzoeken, samen met de uitslag van het weefselonderzoek van de zaadbal, zijn nodig om de diagnose zaadbalkanker te kunnen stellen en het stadium van de ziekte te bepalen.  Het stadium bepaalt de eventuele vervolgbehandeling(en).

Aanvullende behandelmogelijkheden zijn:

  • Chemotherapie
  • Radiotherapie
  • Het operatief verwijderen van lymfeklieren

Vooruitzichten

Zaadbalkanker is een vorm van kanker die in de meeste gevallen te genezen is, ook als er uitzaaiingen zijn. Wel is er een behandeling nodig. De behandeling bestaat over het algemeen uit een operatie, waarbij de arts de aangedane zaadbal verwijdert.

In het geval van uitzaaiingen is er ook een behandeling met chemotherapie of radiotherapie nodig.

De prognose is afhankelijk van de uitgebreidheid van de ziekte.

Het verhaal van Max en Stefan

Max en Stefan leerden elkaar kennen doordat ze tegelijk chemokuren kregen wegens zaadbalkanker. Beiden zijn lid van de Klankbordgroep van Aya's: jonge mensen met kanker.

Gevolgen van (de behandeling van) zaadbalkanker

Gevolgen van behandeling voor de  vruchtbaarheid

De behandeling van zaadbalkanker kan leiden tot verminderde vruchtbaarheid of zelfs onvruchtbaarheid. Mannen met teelbalkanker zijn meestal ook minder vruchtbaar.

Wanneer je twee werkende zaadballen hebt, ben je na het verwijderen van één zaadbal in principe nog steeds vruchtbaar. Na chemotherapie en/of bestraling kun je onvruchtbaar worden. Onvruchtbaarheid door de behandeling is meestal tijdelijk (en herstelt dan na 1 jaar). Maar soms is de onvruchtbaarheid blijvend. Het is goed om te weten dat chemotherapie geen betrouwbare anticonceptie is.

Sperma invriezen

Het is mogelijk sperma te laten invriezen voor start van de behandeling van zaadbalkanker. Dit wordt semenpreservatie genoemd. Dit bespreekt de arts met je, voorafgaand aan de operatie. Invriezen heeft alleen zin wanneer de zaadcellen voldoende actief zijn. Dit wordt voor het invriezen uitgebreid onderzocht in het laboratorium. Als je zaadcellen onvoldoende actief zijn, kunnen soms tijdens de zaadbaloperatie nog zaadcellen geoogst worden uit de gezonde zaadbal.

Gevolgen van behandeling voor de hormoonstatus

De behandeling van zaadbalkanker kan leiden tot een afname van het mannelijke hormoon (testosteron). Indien na de behandeling sprake blijkt van een te lage testosteron-spiegel, kan het nodig zijn om via medicatie testosteron toe te dienen.

Emotionele gevolgen

Kanker kan grote emotionele gevolgen met zich mee brengen. Sombere gevoelens bij alles wat je is overkomen, angst voor terugkeer voor de ziekte en voor de controles komt regelmatig voor. Het is belangrijk om dit bespreekbaar te maken met je arts of verpleegkundig specialist. Zo kun je samen komen tot passende zorg die aansluit bij jouw wensen.

Naast angst en somberheid kan zaadbalkanker veel invloed hebben op de relatie met je partner. Een veranderd uiterlijk of veranderingen in seksualiteit kunnen daarbij een grote rol spelen. Soms is je hart luchten voldoende en in andere situaties is er gespecialiseerde hulp nodig. Het begint echter bij het bespreekbaar maken van de klachten.

Wetenschappelijk onderzoek

Voor een academisch ziekenhuis is het van groot belang dat lichaamsmateriaal, zoals bloed of weefsels, van verschillende groepen patiënten voor medisch wetenschappelijk onderzoek wordt verzameld. Dit materiaal wordt opgeslagen. Dit noemen we een biobank. Er is een speciale biobank voor lichaamsmateriaal van patiënten met zaadbalkanker. Door dit onderzoek willen we de opsporing en behandeling van zaadbalkanker verbeteren.

De arts of verpleegkundig specialist zal je vragen of je mee wilt doen met een wetenschappelijk onderzoek. Dit is niet verplicht en het zal het beloop van je behandeling niet veranderen.

Meer informatie

Wat je zelf kunt doen: zelfonderzoek

Het is verstandig om de zaadbal(len) regelmatig te onderzoeken, bijvoorbeeld elke maand. Een zelfonderzoek is het makkelijkst na een warm bad of onder een warme douche. De balzak is dan goed doorbloed en het meest ontspannen. Het zelfonderzoek gaat als volgt:

  • Controleer iedere bal afzonderlijk
  • Ondersteun de balzak met één hand en voel de zaadbal tussen duim en wijsvinger van de andere hand.
  • Let vooral op een zwelling, knobbels of verandering van de vorm of grootte van de zaadbal.

Als je een afwijking voelt, blijf er dan niet mee doorlopen, maar neem contact op met de huisarts.

Patiëntenorganisatie

De Stichting Zaadbalkanker biedt:

  • up-to-date informatie over zaadbalkanker
  • lotgenotencontact
  • belangenbehartiging van zaadbalkankerpatiënten en hun naasten

Je kunt je aanmelden voor de nieuwsbrief Zaadbalkanker Online. Hiermee word je maandelijks op de hoogte gehouden van de nieuwste inzichten, achtergrondinformatie en interviews met lotgenoten. Meer informatie is te vinden op www.zaadbalkanker.nl

AYA Netwerk

AYA is de afkorting van Adelescent and Young Adults. Het AYA Netwerk is gevormd om jonge mensen met kanker een plek te geven om elkaar te ontmoeten, en om goede informatie beschikbaar te stellen die specifiek van belang is voor jonge mensen die kanker hebben (gehad).

Hebt u vragen?

Als je een afspraak wilt wijzigen, geef dit dan tijdig door via dit nummer. Ook voor vragen vragen aan één van de medewerkers kun je hier terecht.

T 088 75 569 05

De afdeling is bereikbaar van 8:30 - 12:00 uur en van 13:30 - 16:00 uur